Қўрқувнинг давоси

Бизнес дуч келадиган қийинчиликлар чексиздир. Муваффақиятли ёки муваффақиятсиз ўзгаришлар ушбу қийинчиликларга жавоб беради: жамоани, лойиҳани, компанияни ёки маҳсулотни қайта қуриш. Aтрофга назар ташланг. Бу карантин шароитида кескин ўзгаришлардан, бизнес занжирларининг қулаши ва масофадан ишлашга ўтишдан раҳбарлар руҳини эгаллаб олади.

Қийинчилик шундаки, ўзгариш зудлик билан талаб қилинади ва одамлар мавжуд тартибга кўникишади ва ўзгаришни хоҳламайдилар. Бундан ташқари, улар ўзгаришларга фаол қаршилик кўрсатадилар ва аниқ кўринишга эътибор бермасликка ҳаракат қиладилар: ўзгариш йўқлиги уларга таҳдид солади.

Ўзгаришлардан қочадиган ходимлар кўплаб менежерлар учун муаммо. Бундай ҳолларда, ўзгаришларни рад этишга йўл қўймаслик учун табиатга зид ҳаракат қилиш керак. Бунинг учун ўзгариш шароитида одамларда қандай блоклар пайдо бўлишини аниқ тушуниш керак. Энг жиддий тўсиқлардан бирини кўриб чиқинг. Ва бу самарадорликнинг сеҳрли формуласи ёрдам беради…

Ушбу формулани таниқли мураббий Майлз Дауни олиб чиққан:

самарадорлик = потенциал – тўсиқ.

Тадқиқотчилар ташкилий ўзгаришларда қўрқув асосий тўсиқ эканлигини аниқладилар. Қўрқув ўзига кўп куч сарфлайди: янги куч яратиш ўрнига ҳиссий хотиржамлик ва барқарорликка кетади.

Қўрқувнинг уч турини ажратиш мумкин:

Шахсий йўқотишлардан қўрқиш: энди менинг иш ҳақим, лавозимим бор, қандай ишлашни биламан.

Кейинчалик мен билан нима содир бўлиши номаълум. Тўсатдан нимадир бўлиб қолса, сақлаб бўладими?

Чекловдан қўрқиш: ташкилий тузилма ўзгармоқда, компаниянинг ёндашуви ўзгариб бормоқда. Менинг жойим ва профессионал ҳудудим қаерда бўлади? Тўсатдан мен янги тартибга керак бўлмайманми?

Назоратни йўқотишдан қўрқиш: энди мен вазиятни назорат қиламан, аммо ҳамма нарса ўзгаради. Тушунарсиз ва мен назорат қилмайдиган янги омиллар пайдо бўлади. Мен вазиятга боғлиқлигимни йўқотиб қўяман, аммо янгисини ўзлаштира оламанми?

Бу одамлар ўзгариш шароитида дуч келадиган учта энг кенг тарқалган қўрқувдир. Aммо бу қўрқувлар турли даражадаги ташкилотларда фарқ қилади.

Кўп даражали қўрқув

Камида учта даража ташкилий ўзгаришларда иштирок этади: раҳбарият, ўрта ва оддий ходимлар. Ҳар бир бошқарув даражасида ўз фикрлаш ва муаммолар кўлами мавжуд. Буни параллел равишда альпинистик чиқишга таққослаш мумкин. Aсосий лагерда тоғ этагининг фақат бир қисми ва йўлни яширган булутлар кўринади. Кўтарилиш ўртасида, ландшафт кўриниши пастда очилади, аммо бутун расм кўринмайди. Фақат тепада ҳамма нарсани кўришингиз мумкин, аммо муаммо шундаки: деталларни энди кўриш мумкин эмас.

Қўрқувнинг намоён бўлиши турлича. Кимдир тажовузкор бўлади, кимдир ўзини ёрдамсиз ҳис қилади. Одамлар тажовузкорликни алоҳида кўрсатиши, сурувда бирлашиши ва бошқаларга ҳужум қилиши мумкин. Қандай бўлмасин, ташаббускор одамларни ўзгариш ғояси билан дарҳол илҳомланишини кутмаслик керак. Қўрқув халақит беради ва биз улар билан ишлашимиз лозим.

Формулалар эмас, балки рецептлар

Қўрқув билан қандай ишлаш ҳақида аниқ қарорлар йўқ. Кўп нарса ташкилотга, унинг маданиятига, раҳбарнинг шахсий хусусиятларига боғлиқ. Шунинг учун аниқ аниқ формулалар бу ерда эмас, аммо сиз ижодкорликни намойиш этадиган рецептларда ёрдам беради.

1-рецепт. «Фил карпаччоси»ни пиширинг (декомпозиция қилинг)

Қўрқувни камайтириш учун одамларга ишончни бериш ва вазиятни назорат қилиш керак. Лойиҳа ҳар доим “катта фил” ҳисобланади. Машҳур масалга кўра, ҳар бир киши унинг фақат бир қисмини кўради ва уни ўзича изоҳлайди. Шунинг учун катта вазифани кичик оралиқ остки қисмларга бўлиш керак (айтайлик, ҳафталик вақт уфқи билан).

Масалан, лойиҳанинг умумий натижаси янги ERP тизимини жорий этишдир. Бу катта ва жуда узоқ бўлган компания топ-менежментининг назорат нуқтаси. Оралиқ натижаларни аниқлаймиз: жорий жараёнларни таҳлил қилиш амалга оширилади, тизимнинг функционал дизайни тасдиқланган, модуллар конфигурация қилинган ва ҳоказо. Кейинчалик, натижаларни олиш учун ўтиш керак бўлган кейинги босқичларга эътибор қаратамиз. Биз ғира-шира, ноаниқ, қўрқинчли келажакни келгуси ҳафталарнинг мутлақ аниқлиги билан алмаштирамиз.

Сочидаги Олимпия ва Паралимпия ўйинларига тайёргарлик жараёнида ташкилий қўмита аввалги ўйинларни ташкил этиш тажрибасини ўрганиб чиқди ва 27 мингдан ортиқ назорат пунктларини аниқлади.
Улардан Россия Федерацияси ҳукумати, Халқаро Олимпия ва Паралимпия қўмиталари даражасидаги 2 мингта назорат пункти. Шундай қилиб, улкан «фил» бўлакларга бўлинди ва аниқ натижалар иштирокчиларга тарқатилди.

Ўтказилган назорат пунктларининг барчаси, улар майда ва аҳамиятсиз бўлса ҳам, эътибор бериш муҳимдир. Кичик муваффақиятлар ишончни ривожлантиради.

2-рецепт. Мулоқот ва мотивация қилинг

Ўзгариш пайтида, ҳар янги кун ноаниқ бўлганда, одамлардан нимани эшитиш муҳим? Ваколатли раҳбарнинг оғзидан маълумот. Уруш пайтида ахборот бюллетенлари одамлар учун жуда муҳим бўлганидек, ўзгаришларда доимий алоқа ҳам муҳимдир.

Янгилик бўлмаса ҳам. Ўзгариш олдинга силжияпти ва муваффақиятли олға кетяпти, деган хабарнинг ўзи аллақачон яхши янгилик. Мунтазамлик ва изчиллик самарали алоқанинг иккита муҳим шартидир.

Тўғри алоқа ажойиб мотивация бўлиши мумкин. Бунинг учун унда ҳар бир киши ўзидан сўрайдиган саволларга жавоблар бўлиши керак:

Нега ўзгартириш зарур? Ўзгаришнинг мақсади нима?

Ўзгаришнинг моҳияти нимада? Ташкилот ва ходимларнинг ҳаёти қандай ўзгаради?

• Умуман олганда, ташкилот учун қандай ўзгаришлар бўлади? Ташкилотнинг бир қисми сифатида мен учун нима яхши?

Aгар ўзгариш амалга ошмаса, ташкилот нимани кутади? Aгар улар юз ўгиришмаса, мен билан нима бўлади?

• Қандай қилиб ташкилот ходимларни ўзгартириш ва қўллаб-қувватлашга ёрдам беради?

Ушбу саволларнинг барча соддалиги учун улар кўпинча коммунткациядан чиқиб кетишади.

3-рецепт. Иштирок этинг ва қўшилинг

Одамларга эътибор бериш жуда кучли воситадир. Кўплаб менежерлар «Хоторн эксперименти» деб номланган тажрибани яхши билишади. 1928 йилда «Хоторнский эксперимент»да терим релесининг ишлаши пасайиб кетди ва компания вазиятни тушуниш учун бир гуруҳ олимларни таклиф қилди. Улар ўлчовларни олиб боришди, кўпинча аёл ишчилар билан мулоқот қилишди.

Улар масала нотўғри ёритилган, деб қарор қилишди, шунинг учун битта устахонада улар ёритишни кучайтирди, бошқасида эса камайтирди. Aммо, олимларни ажаблантирадиган томони шундаки, ҳар иккала семинарда ҳам одамлар билан суҳбатлашганда ва уларни тинглаганларида, самарадорлик ошди.

Ўзгаришлар қўрқувни келтириб чиқаради ва менежер одамларга эътибор қаратиб, муаммони ҳал қилиш билан шуғулланадиган бўлса, бу ташвишни сезиларли даражада камайтиради ва фаол позицияни эгаллашга имкон беради.

Битта компания харажатларни кескин камайтиришга мажбур бўлди: тегишли талаб бош офисдан туширилди. HR-бўлимига ходимларни қисқартиришни буюриш мумкин, аммо шўъба корхоналардан бирининг директори юқори гуруҳни йиғиб, муаммо ҳақида суҳбатлашди ва фикрларини сўради.

Натижада, одамларнинг ўзлари иш ҳақининг тегишли пасайиши, йил давомида тўланмайдиган таътил, шахсий автоуловлар, бизнес-класс парвозларини бекор қилиш ва хизмат сафари жадвалини оптималлаштириш билан қисқа иш ҳафтасига ўтишни таклиф қилишди.

Ўзгаришларга одамларни жалб қилиш ажойиб натижа беради. Қўрқувни ҳис қилмайдиган одамлар йўқ, аммо бунга қарши курашиш учун кўплаб воситалар мавжуд. Шу қаторда, бу учта рецепт ёрдам бериши мумкин.

Мақола Николай Мерзляков томонидан танланган.

Ўқилган: 327
UFF.uz Спорт

Фойдаланувчилар фикрлари



Мазву бўйича