Икки ярим йил аввал “Арсенал” АПЛ тарихидаги энг ғалати реклама келишувини амалга оширганди.

Лондонликлар ўз тарихида биринчи марта спорт формасининг енгларига ҳомий логотипини қўйди. Бу ҳомий ким эканлигини ҳаммани қизиқтирарди. 30 млн фунт эвазига Африканинг Руанда мамлакати “Арсенал”нинг туризм бўйича расмий ҳамкорига айланди. Бу шартнома турли норозиликларга сабаб бўлди. Орадан анча вақт ўтди, лекин ҳали ҳам муҳокамалар давом этмоқда. Аммо шартнома иккала тарафнинг ҳам фойдасига ишлаяпти. Яқинда африкаликлар янги шартнома имзолашди – бу сафар “ПСЖ” билан.

Руанда – ўзи қаерда?

Катта эҳтимол билан бу давлат ҳақида 1990 йилда ноҳуш воқеа сабаб эшитгансиз. Ночор аграр мамлакат Қора қитъанинг марказида жойлашган. Катта бўлмаган майдонга эга бу мамлакатда аҳоли жуда кўп – ҳар бир квадрат метрга 421 нафар одам тўғри келади. Руанда бошқа Африка мамлакатларидан фарқли равишда иссиқ эмас ва унумдор ерлари билан ажралиб туради. Мамлакат денгиз сатҳидан анча баландда (пойтахти Кигали – 1500 метр) жойлашган. Бу ҳудуд учун шимолдан келган тутси, кўчманчилар ва чўпонлар, жанубдан келган хутулар, деҳқонлар ўзаро жанг қилишган. Маҳаллий халқ – пигмейлар жунглининг ичига кириб боришди. Тутсилар хутуларни бўйсундиришди ва мамлакат бошқарувини қўлга олди. Улар колониал даврда ҳам, мамлакат Германияга, кейинчалик Белгияга бўйсунганида ҳам ҳокимият тепасида қолишди.

ХХ асрда хутулар ва тутсилар ўртасидаги қарама-қаршилик шу қадар кучайдики, натижада асрлар давомида ҳукмрон халқнинг минглаб қўшинлари қўшни Угандага қочиб кетишга мажбур бўлди. 1962 йилда мустақилликка эришган Руандани хутулар бошқарган. 1990 йилда сургундаги тутси авлодлари генерал Поль Кагаме (бу исмни эслаб қолинг) бошчилигида Руанда Ватанпарварлик Фронтини ташкил этиб мамлакат ҳудудига бостириб кирди. Фуқаролик уруши бошланди. Натижада Африка тарихидаги машҳур воқеалардан бири содир бўлди. Иккала халқ ўртасидаги коалитсия шартномасини имзолаган президент – хуту Жювеналя Хабиариман самолёти уриб туширилди. Шундан сўнг ўз халқининг ҳокимият учун ҳуқуқини талаб қилган хутулар тўрт ой давомида тутсилар қирғинини амалга оширади. Қирғин мамлакатнинг катта қисмини эгаллаган РВФнинг ҳокимият тепасига келиши билан якунланди. Президент бошчилигида коалитсион ҳукумат ташкил топди. РВФнинг собиқ командири Кагаме 2000 йилда бу постни эгаллади. Қирғин давомида бир миллионга яқин руандаликлар ҳалок бўлди. Бу воқеа мамлакат аҳолисига жуда катта таъсир кўрсатди ва Руанда аҳолиси генотсид мавзуси ҳақида эслашни ҳам хоҳламайди.

Замонавий Руанда ҳали-ҳамон қашшоқ мамлакатлигича қолмоқда. World Bankнинг статистикасига кўра мамлакат аҳолисининг 51%и ночорликда кун кечиради. Бунга мамлакатнинг секин ривожланиши, фуқаролик урушлари ва геноцид асосий сабаб қилиб кўрсатилмоқда. Бугунги кунда Руанда бюджетининг учдан бир қисми Ғарб давлатларининг иқтисодий ёрдами ҳисобига бойийди, асосий экспорт маҳсулотлари – чой ва қаҳва. Ҳукумат мамлакат ривожланиши учун, қашшоқликни олдини олиш учун қўлидан келган барча ишларни қиляпти. 2020 йилга келиб ҳокимият тепасида ҳали ҳам Поль Кагаме ўтирибди. 2015 йилда бўлиб ўтган конституцион референдумда мамлакат етакчиси 2034 йилгача ҳокимият тепасида қолиши тасдиқланди.

Батафсил ўқиш учун ссилкага босинг